Sa më herët aq më mirë
Shumë prindër e dinë që dygjuhësia në moshë të hershme mund t’i japë fëmijës së tyre një avantazh njohës, por përfitimet shkojnë përtej trurit, ato prekin edhe zemrën. Shkenca e re tregon se mësimi i dy gjuhëve që në fëmijëri përmirëson vëmendjen dhe kujtesën, ndërkohë që mbështet aktivisht inteligjencën emocionale: empatinë, vetë-rregullimin dhe ndërgjegjësimin social.
Lidhja Zemër-Tru: “Shërbe dhe Kthehu” në Dy Gjuhë
Të porsalindurit mësojnë gjuhën dhe emocionet në të njëjtën mënyrë; përmes një shkëmbimi të ngrohtë, “merr dhe jep”, shkëmbim i njohur si “shërbe dhe kthehu”. Një prind sheh foshnjën duke buzëqeshur dhe thotë: “Oh! Ti je i lumtur!” dhe pret për një buzëqeshje nga ai/ajo ose një zë të lehtë përgjigjeje. Këto momente bëjnë më shumë sesa të mësojnë fjalorin; ato rregullojnë stresin (uljen e kortizolit), ndërtojnë lidhje në tru dhe mësojnë fëmijët si të etiketojnë dhe të rikuperojnë nga luhatjet emocionale.
Kur këto shkëmbime ndodhin në dy gjuhë, ato u japin fëmijëve edhe më shumë mundësi për të praktikuar aftësitë shoqërore-emocionale. Çdo kalim midis gjuhëve forcon aftësinë e tyre për të vënë re sinjalet, për të fokusuar vëmendjen dhe për të ndryshuar perspektivat, një përbërës kyç për menaxhimin e emocioneve dhe për të krijuar marrëdhënie me të tjerët.
Ndërrimi i Gjuhës zhvillon Qetësinë dhe Vetëkontrollin
Fëmijët dygjuhësh lundrojnë midis dy grupeve fjalësh, duke ushtruar fleksibilitetin njohës. Ndërrimi midis gjuhëve aktivizon sistemin ekzekutiv të trurit, i cili merret me ndryshimin e detyrave, vëmendjen dhe rregullimin emocional. Në një studim, fëmijët dygjuhësh të moshës parashkollore treguan kontroll më të fortë dhe rikuperim më të shpejtë nga frustrimi krahasuar me bashkëmoshatarët e tyre njëgjuhësh.
Imagjino këtë skenë: Nëna pyet, “Ku është arushi yt?” në një gjuhë dhe pastaj ndërron në një tjetër. Ndryshimi i papritur kërkon fokus, por fëmija ndjehet i sigurt kur ajo e shoqëron me një buzëqeshje dhe përqafim në spanjisht. Ai moment i “çfarë?” i ndjekur nga ngushëllimi ndihmon në trajnimin e fleksibilitetit emocional dhe vetë-qetësimit.
Dritarja e Artë: Pse Inteligjenca Emocionale Dygjuhëshe Niset Para Moshës 3 Vjeç
Përfitimet e dygjuhësisë së hershme janë më të mëdha se ato të zhvillimit njohës dhe mendor. Ato janë edhe emocionale. Dhe koha është gjithçka.
Hulumtimet tregojnë se tre vitet e para të jetës janë një “periudhë e ndjeshme”, kur truri është veçanërisht i gatshëm të ndërtojë dy sisteme gjuhësore dhe rrjetet e rregullimit emocional që lidhen me to.
Kur fëmijët ekspozohen ndaj dy gjuhëve para moshës tre vjeç, truri i pranon ato si një pjesë natyrale të jetës, jo si diçka shtesë për t’u menaxhuar. Ky ekspozim natyral formon jo vetëm shqiptimin dhe gramatikën e tyre, por edhe mënyrën se si përpunojnë tonin emocional, ndryshojnë perspektivën dhe rikuperohen nga stresi. Pjesët e trurit përgjegjëse për gjuhën dhe kontrollin emocional, si korteksi prefrontal dhe korteksi cingulat anterior, zhvillohen paralelisht gjatë kësaj periudhe.
Pra, dygjuhësia e hershme nuk mëson vetëm më shumë fjalë; ajo mëson më shumë mënyra për të ndjerë, kuptuar dhe lidhur me të tjerët.
Fillimi nga mosha katër ose pesë vjeç sjell gjithashtu përfitime, por ata që fillojnë herët kanë avantazhin e ndërtimit të këtyre sistemeve emocionale dhe gjuhësore kur ato janë më fleksibël. Mendoni për këtë si një “trajnim emocional të kryqëzuar”: etiketimi i një ndjenje në dy gjuhë, lundrimi në ndryshime të tonit kulturor, ose interpretimi i sinjaleve të ndryshme shoqërore forcojnë aftësinë e fëmijës për të pasur empati, për të bërë një pauzë dhe për t’u përshtatur.
Megjithëse tre vitet e para ofrojnë një dritare veçanërisht të ndjeshme, fillimi pas moshës tre vjeç gjithashtu ndërton forcë emocionale dhe gjuhësore, veçanërisht kur ndodh në mjedise të mbështetura dhe lojëra mësimore.
Provojeni Këtë në Shtëpi: Trajnimi Emocional Dygjuhësh
Nuk ju duhet të jeni shkencëtar për ta aplikuar këtë në jetën e përditshme. Këto strategji të vogla mund t’ju ndihmojnë të rrisni një fëmijë dygjuhësh dhe me inteligjencë emocionale:
• Ndjenja me Dy Gjuhë
Kur fëmija juaj qan, etiketoni ndjenjën në një gjuhë, pastaj përsëriteni në një gjuhë tjeter. Ky etiketim i dyfishtë forcon fjalorin emocional dhe sigurinë në të dy gjuhët.
• Momente “Mikro-Ndërrimi”
Gjatë kohës së dushit ose ushqimit, provoni të ndërrojnë gjuhën në mes të një fjalie. Pauza dhe shikimi i hutuar i foshnjës janë shenja që po përpunojnë dhe kuptojnë ndryshimin. Festoni këtë me një ton të ngrohtë dhe prekje të butë për t’i siguruar se ju e kuptuan situatën.
Mësimi i Anglishtes që Ndjehet se është i Duhuri
Në Helen Doron English, ne mbështesim udhëtimin e fëmijës tuaj në mësimin e gjuhës, duke e bërë atë të këndshëm, të sigurt dhe mjaft sfidues për t’i mbajtur gjithmonë vigjilentë. Metoda jonë unike pasqyron mënyrën se si fëmijët mësojnë natyrshëm: përmes rutinave të përditshme, muzikës dhe ndërveprimit të kuptueshëm. Ajo bazohet në “shërbe dhe kthehu”, lidhjen emocionale dhe ndërrimin midis gjuhëve, që shkenca tregon se ndërton fëmijë më të zgjuar dhe me ndërgjegje sociale.
Fëmijët në klasat tona eksplorojnë gjuhën përmes këngëve, lëvizjes dhe tregimeve, mënyra që angazhojnë trurin dhe zemrën e tyre. Ne i ndihmojmë të bëhen komunikues të sigurt që mund të ndërrojnë gjuhët lehtësisht dhe të menaxhojnë ndjenjat.
Regjistrohuni për një mësim demostrativ dhe shikoni ndryshimin.
Referencat
Bialystok, E., Craik, F. I. M., & Luk, G. (2012). Bilingualism: Consequences for mind and brain. Trends in Cognitive Sciences, 16(4), 240–250.
Bernard, K., Dozier, M., Bick, J., & Gordon, M. K. (2015). Intervening to enhance cortisol regulation among children at risk for neglect: Results of a randomized clinical trial. Development and Psychopathology, 27(3), 829–841.
Byers-Heinlein, K., & Lew-Williams, C. (2013). Bilingualism in the early years: What the science says. Child Development Perspectives, 7(4), 209–213.
Esposito, G., Baker, J. M., & Venuti, P. (2013). Early bilingualism enhances inhibitory control and emotional regulation: Evidence from preschoolers. Journal of Experimental Child Psychology, 116(2), 349–363.
Evrard, M., & Provenzi, L., et al. (2022). Emotion regulation and cortisol response to the still-face procedure in preterm and term infants. Physiology & Behavior, 245, 113674.
Jasinska, K. K., & Petitto, L. A. (2013). How age of bilingual exposure can change the neural systems for language in the developing brain. Frontiers in Psychology, 4, Article 283. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2013.00283
Kousaie, S., Fan, S., & Marian, V. (2020). The impact of bilingualism on executive functions in children and adolescents: A systematic review. Frontiers in Psychology, 11, 574789.
Kovelman, I., Baker, S. A., & Petitto, L. A. (2008). Age of first bilingual language exposure as a new window into bilingual reading development. Bilingualism: Language and Cognition, 11(2), 203–223. https://doi.org/10.1017/S1366728908003386
Kuhl, P. K., Conboy, B. T., Padden, D., Nelson, T., & Pruitt, J. (2010). Brain mechanisms in early language acquisition. Neuron, 67(5), 713–727. https://doi.org/10.1016/j.neuron.2010.08.038
Poulin-Dubois, D., Blaye, A., Coutya, J., & Bialystok, E. (2011). The effects of bilingualism on toddlers’ executive functioning. Journal of Experimental Child Psychology, 108(3), 567–579. https://doi.org/10.1016/j.jecp.2010.10.009
Sebastián-Gallés, N., Echeverría, S., & Bosch, L. (2005). The influence of initial exposure on lexical representation: Comparing early and simultaneous bilinguals. Journal of Memory and Language, 52(2), 240–255. https://doi.org/10.1016/j.jml.2004.11.001
